Opis badań tomografii komputerowej


TK ośrodkowego układu nerwowego (OUN)
- pozwala ocenić tkankę nerwową, z rozróżnieniem na istotę szarą i białą, przestrzenie zawierające płyn mózgowo-rdzeniowy, układ komorowy i układ zbiorników pajęczynówki. Badanie wykonujemy bez przygotowania chorego w stanach nagłych, takich jak: uraz, różnicowanie udarów niedokrwiennych i krwotocznych, a także w diagnostyce krwotoków podpajęczynówkowych (SAH). Poza sytuacjami opisanymi powyżej, pacjent zawsze powinien być na czczo, ze względu na konieczność podania środka cieniującego dożylnie. Poza nielicznymi wyjątkami środek kontrastowy podaje się w przypadku podejrzenia procesów rozrostowych i/lub przerzutów, stanów zapalnych w obrębie mózgowia, opon mózgowych i kości oraz jeśli podejrzewamy zmiany wsteczne, albo inne nieprawidłowości dotyczące OUN.


TK przysadki mózgowej -
badanie wykonywane jest wyłącznie u chorych z przeciwwskazaniami do rezonansu magnetycznego (MR), mającego większą wartość diagnostyczną w ocenie przysadki, u których podejrzewa się zmiany rozrostowe przysadki mózgowej, najczęściej gruczolaki. Kierując pacjenta do tego badania należy pamiętać, że ze względu na użycie cienkiej warstwy służy ono wyłącznie do oceny przysadki mózgowej, siodełka tureckiego, zatok jamistych i zbiorników pajęczynówki, okołosiodłowych i nadsiodłowych.


TK piramid kości skroniowych - wykonywana techniką spiralną wielorzędową jest metodą z wyboru w badaniu piramid kości skroniowych. Protokół badania powinien uwzględniać, dostępne tylko w aparatach wielorzędowych, warstwy poniżej 1 mm (submilimetrowe). Tomografy starszego typu, w których możliwości te są niedostępne, nie pozwalają na optymalne zobrazowanie wszystkich struktur ucha środkowego i wewnętrznego. 

TK piramid kości skroniowych jest badaniem wysokiej rozdzielczości (HRCT), wykonywanym bez podania środka cieniującego i pacjent nie musi być na czczo. Pozwala na ocenę kosteczek słuchowych, ślimaka, kanałów półkolistych, przewodów słuchowych wewnętrznych i zewnętrznych, powietrzności komórek sutkowych, anomalii wrodzonych, zmian pourazowych, procesów rozrostowych łagodnych i złośliwych. Jakość obrazu otrzymywanego w rekonstrukcjach dwuwymiarowych i trójwymiarowych jest bezpośrednią konsekwencją parametrów badania, takich jak np.: grubość warstwy i przesuw stołu, które zależą od klasy i ilości rzędów aparatu. Dzięki zastosowaniu spiralnej, wielorzędowej TK dostępne stają się również metody wtórnej obróbki obrazów, takie jak: wirtualna endoskopia ucha wewnętrznego, wielopłaszczyznowa rekonstrukcja danych (MPR) oraz odwzorowanie objętościowe (VR), co znacznie zwiększa wartość diagnostyki piramid kości skroniowych.


TK oczodołów - przewaga aparatów wielorzędowych w tym przypadku polega m.in. na istotnym zmniejszeniu dawki promieniowania, co w TK okolic gałki ocznej jest bardzo istotne ze względu na ryzyko zaćmy. Poza tym zastosowanie jak w przypadku badania TK piramid kości skroniowych, warstw submilimetrowych pozwala na bardzo dokładną analizę zmian pourazowych w obrębie całej twarzoczaszki. Za wyjątkiem stanów pourazowych i poszukiwania ciała obcego w oczodole, badanie wykonywane jest z użyciem środka cieniującego (pacjent powinien być na czczo). W przypadkach nieurazowych, TK jest wskazane tylko wtedy, gdy wynik rutynowo wykonywanego w tych sytuacjach USG jest wątpliwy. Badanie TK umożliwia ocenę nacieku nowotworowego z zewnątrz, przerzutów na gałkę oczną i struktury zewnątrzgałkowe oraz nowotworów pierwotnych gałki ocznej i pozostałych struktur wewnątrzoczodołowych.


TK twarzoczaszki -
badanie wskazane jest w ocenie wyrostków zębodołowych szczęki i żuchwy oraz po urazach twarzoczaszki. Badanie wykonujemy bez podania środka cieniującego, w przeciwieństwie do diagnostyki pacjentów z chorobą nowotworową (nowotwory pierwotne, przerzutowe oraz nacieki z narządów sąsiednich). Podczas badania pacjent zazwyczaj leży na brzuchu, z odgiętą do tyłu głową. Użycie wielorzędowego TK i cienkich warstw obrazowania wpływa na jakość rekonstrukcji trójwymiarowych, oraz umożliwia dokładniejszą ocenę struktur kostnych, co ma szczególne znaczenie w stanach pourazowych.


TK zatok obocznych nosa - badanie to służy ocenie zmian wrodzonych, stanów pourazowych i zapalnych. Wykonujemy ją metodą wysokiej rozdzielczości (HRCT), co nie wymaga podawania środków cieniujących, oraz wiąże się z niską dawką promieniowania dla pacjenta. Chorzy z podejrzeniem nowotworów pierwotnych lub wtórnych zatok, są badani z użyciem środka cieniującego i wtedy powinni do badania zgłaszać się na czczo. Pomimo różnych sposobów akwizycji danych (ułożenia pacjenta), zastosowanie wielorzędowych spiralnych TK pozwala na uzyskanie przekrojów czołowych, strzałkowych i poprzecznych przy użyciu rekonstrukcji wielopłaszczyznowych - MPR.


Perfuzja TK - dzięki wprowadzeniu do diagnostyki aparatów spiralnych, z opcją CINE (wielokrotne skanowanie na tym samym poziomie), możliwa jest nowoczesna ocena przepływu krwi w naczyniach włosowatych badanego obszaru. Metoda ta została zastosowana m.in. w ocenie ukrwienia mózgowia. Pozwala ona na uwidocznienie penumbry, obszarów niedokrwienia, przed powstaniem w nich nieodwracalnych zmian morfologicznych, czyli zawału. Klasyczna TK obrazuje obszary zawału, bez możliwości analizy penumbry. Wraz ze wzrostem ilości rzędów w tomografie komputerowym, zwiększa się zakres objętości mózgowia, w której badamy przepływ krwi. Daje to szansę na jeszcze lepszą ocenę niedokrwienia i jego zasięgu. Perfuzja TK jest wprowadzana także do diagnostyki guzów mózgowia, wątroby, gruczołu krokowego oraz innych narządów.


TK szyi - w diagnostyce narządów znajdujących się w obrębie szyi przeprowadza się TK szyi, TK krtani i TK nosogardzieli. Badania te powinny być wykonywane po dożylnym podaniu środka cieniującego, do którego pacjent powinien pozostawać na czczo. Obrazowanie szyi wykonuje się w celu oceny węzłów chłonnych, nacieków zapalnych i nowotworowych, oraz ich stosunku do naczyń tętniczych, żylnych, dróg oddechowych lub ślinianek. Dokładność diagnostyki krtani zwiększa się istotnie przy zastosowaniu rekonstrukcji wtórnych, takich jak odwzorowanie objętościowe 3D, MIP, MPR i innych, pozwalających lepiej zobrazować kształt, ocenić wielkość oraz wykryć zmiany dotyczące tego narządu.


Badania naczyniowe (angio-TK) - to bardzo przydatne klinicznie badanie pojawiło się dzięki wprowadzeniu spiralnej TK, a jego jakość rozwija się wraz z ewolucją technologii wielorzędowej. Postęp technologiczny pozwala na badanie naczyń o coraz mniejszej średnicy. Obecnie tomografy wielorzędowe pozwalają na skanowanie podczas pojedynczego badania tak dużych zakresów anatomicznych, jak naczynia tętnicze kończyn dolnych wraz z tętnicami biodrowymi i końcowym odcinkiem aorty brzusznej. Aby zobrazować naczynia krwionośne, krążącą w nich krew, musimy zmieszać ze środkiem cieniującym, a ze względu na konieczność podania dużej jego ilości, zwykle 2 lub więcej ml/kg masy ciała, do badania używane są środki niejonowe, które zmniejszają ryzyko powikłań. Przed badaniem TK wskazane jest USG dopplerowskie badanych naczyń, nie dotyczy tętnicy płucnej i pacjentów z SAH. Poza rutynową oceną przekrojów poprzecznych naczyń, istotnym elementem oceny w badaniu angio-TK są rekonstrukcje 2D i 3D wnętrza naczynia zawierającego krew ze środkiem cieniującym. Badanie może dotyczyć między innymi: naczyń mózgowych (poszukiwanie malformacji naczyniowej), tętnic szyjnych i kręgowych (ocena stopnia nasilenia zmian miażdżycowych), naczyń brzusznych (zwężenie głównych pni tętniczych, zwłaszcza tętnic nerkowych w poszukiwaniu przyczyny nadciśnienia), tętnic płucnych (zator tętnicy płucnej lub jej dużych rozgałęzień), aorty piersiowej i/lub brzusznej (diagnostyka tętniaków)


TK jamy brzusznej - tomografia komputerowa jest jedną z podstawowych technik badania jamy brzusznej. Pozwala ocenić narządy miąższowe - wątrobę, śledzionę, trzustkę, nerki, oraz jeśli wynik badania USG jest niejednoznaczny, potwierdzić rozpoznanie i przeprowadzić diagnostykę różnicową nowotworów  pierwotnych i wtórnych oraz zmian łagodnych. Poza tym badamy pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe zewnątrzwątrobowe oraz wewnątrzwątrobowe. Metoda ta pozwala również na badanie rozległości nacieków zapalnych i nowotworowych w obrębie ścian żołądka, jelita cienkiego i grubego, nadnerczy, oraz ocenę wznowy w loży po usuniętym guzie. Zawsze wymagane jest odpowiednie przygotowanie pacjenta do badania. Polega ono na wypełnieniu pętli jelitowych 1-2% wodnym roztworem jodowego, jonowego środka cieniującego, co pozwala zróżnicować wnętrze jelita, jego ścianę oraz sąsiadujące z jelitami struktury. Pacjent przed badaniem pozostaje na czczo 5-6 godzin. Ilość podanego doustnie płynu i czas podawania środka zależy od wskazań do badania. Dzięki spiralnym wielorzędowym tomografom komputerowym standardem obrazowania stały się dzisiaj badania dynamiczno - wielofazowe. Nowością są badania perfuzyjne w obrębie wątroby oraz trzustki.


Badanie dynamiczne wątroby i/lub trzustki - badanie jest wykonywane celem różnicowania między przerzutami, a malformacjami naczyniowymi wątroby oraz w podejrzeniu choroby nowotworowej trzustki. Polega na skanowaniu tych narządów zarówno w fazie tętniczej i żylnej (badanie 2-fazowe), a w badaniu wątroby także w fazie wrotnej (badanie 3-fazowe). Możliwość badań dynamicznych pojawiła się wraz z wprowadzeniem aparatów spiralnych, a zwłaszcza wielorzędowych (aparat musi "nadążyć" za przechodzeniem środka cieniującego przez łożysko tętnicze, włośniczkowe i żylne).

Wskazania do badania TK wątroby:

  • Diagnostyka guzów: niezróżnicowana zmiana wątroby, pierwotne nowotwory wątroby, przerzuty
  • Pozabiegowe: powikłania (krwiak, wyciek żółci, ropień), zaburzenia perfuzji
  • Naczyniowe: zakrzepica żyły wrotnej, anatomia naczyń (ocena przedoperacyjna/zabiegowa), choroba Oslera
  • Inne: ropień, urazy
  • Pomiary ilościowe: hemosyderoza (zawartość żelaza), objętość wątroby i guzów

 


Wirtualna kolonoskopia - kolonografia TK -
badanie wskazane jest przy podejrzeniu polipów jelita grubego, zmian pozapalnych, uchyłkowatości, nowotworów, jako badanie screeningowe oraz u wszystkich pacjentów z przeciwwskazaniami do wykonania kolonoskopii klasycznej. Standardem w wykrywaniu i diagnostyce schorzeń jelita grubego jest kolonoskopia klasyczna. Przed wprowadzeniem do diagnostyki obrazowej koloskopii wirtualnej możliwa była wyłącznie ocena jelit wypełnionych 1-2% roztworem jonowych, jodowych środków cieniujących w klasycznym badaniu TK. Dzięki temu można było ocenić grubość ściany, zmianę położenia jelita, bądź zmianę szerokości jego światła. Koloskopia wirtualna pozwala na ocenę wewnętrznej powierzchni ścian jelit. Jest to możliwe wyłącznie na odpowiednich stacjach roboczych, komputerach o wysokiej mocy obliczeniowej, umożliwiających zaawansowaną rekonstrukcję trójwymiarową przy użyciu programu Navigator. Kolejnym warunkiem uzyskania czytelnego obrazu wnętrza jelita, jest całkowite opróżnienie jego światła z resztek pokarmowych, obowiązuje podobny sposób przygotowania pacjenta, jak do koloskopii tradycyjnej. Istnieje jednak szansa, że w najbliższej przyszłości do dyspozycji będziemy mieli środki cieniujące wiążące się z treścią pokarmową i pozwalające na odjęcie jej z obrazu. Jakość tej metody wzrasta wraz ze skróceniem czasu badania, ze względu na perystaltykę i konieczność wstrzymania oddechu. Badanie jest możliwe do wykonania tylko przy użyciu wielorzędowej tomografii.


TK klatki piersiowej i śródpiersia - najczęstsze wskazania to ocena narządów klatki piersiowej w procesach nowotworowych łagodnych i złośliwych, zarówno pierwotnych jak i przerzutowych oraz w stanach zapalnych przewlekłych lub o nietypowym przebiegu. Kolejne grupy wskazań to ocena rozległości nacieku w nowotworach przełyku, zmiany węzłów chłonnych śródpiersia, zatorowość płucna, zmiany popromienne, nacieki nowotworowe wychodzące z osierdzia lub serca oraz urazy klatki piersiowej. Aby uzyskać intensywne wzmocnienie serca i dużych naczyń śródpiersia, należy podać dożylnie środek cieniujący. Możliwe jest wówczas odróżnienie zmian patologicznych od narządów niezmienionych. Dla wybiórczej oceny tkanki płucnej wykonujemy TK klatki piersiowej wysokiej rozdzielczości (HRCT), bez podania środka cieniującego. HRCT zalecane jest w przypadkach pylicy płuc, chorób układowych tkanki łącznej, śródmiąższowego zwłóknienia płuc, rozstrzeni oskrzeli i rozedmy.

Wskazania do badania spiralną i wielorzędową TK:

  • Diagnostyka guzów: guzy płuc i śródpiersia, przerzuty, ocena guza (pojedynczy guzek), ocena stopnia zaawansowania guza
  • Wykrywanie i ocena ilościowa: utajony proces zapalny, rozpad, azbestoza, pylica krzemowa, rozedma, rozstrzenie oskrzeli
  • Lokalizacja poprzedzająca: biopsję, bronchoskopię, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, odróżnienie zmian w płucach od zmian opłucnowych

Tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości (HRCT, TKWR) - Diffuse lung diseases:

  • Wykrywanie dyskretnych zmian w miąższu płuc
  • Charakterystyka morfologiczna
  • Ocena ilościowa zmian w miąższu płuc
  • Lokalizacja przed otwartą biopsją płuca lub płukaniem oskrzelowo-pęcherzykowym


TK kanału kręgowego -
TK kanału kręgowego wykonuje się wyłącznie w celu oceny elementów kostnych w zmianach pourazowych, naciekach nowotworowych, oraz w chorobach zwyrodnieniowych drobnych stawów kręgosłupa. Innym wskazaniem są patologie krążka międzykręgowego i przylegających do niego powierzchni trzonów kręgów. Pacjenci do tego badania nie muszą być na czczo. Rutynowo badanie nie wymaga podania kontrastu.


TK kości i/lub stawów - TK tych narządów obejmuje dwa różne sposoby badania w zależności od wskazań. Do pierwszej grupy wskazań należą badania wykonywane bez stosowania środków cieniujących i mające na celu ocenę struktury kostnej w chorobie Pageta, dysplazji włóknistej, zmianach pourazowych, czy chorobie zwyrodnieniowej dużych stawów, w przypadku niejednoznacznego obrazu klinicznego i radiologicznego w zdjęciu RTG przeglądowym. Druga grupa wskazań, oprócz oceny struktur kostnych, obejmuje patologie tkanek miękkich wokół kości oraz nacieki zapalne i nowotworowe, szerzące się z kości na tkanki miękkie lub odwrotnie. Wskazania obejmują nowotwory łagodne i złośliwe kości i stawów, ocenę rozległości nacieków nowotworowych i ich stosunku do jamy szpikowej i tkanek miękkich, oraz przewlekłe i nietypowe stany zapalne kości i stawów. W tych przypadkach konieczne jest podanie środka cieniującego, kiedy pacjent powinien pozostawać na czczo. Wielorzędowe systemy TK, oprócz możliwości wnikliwej oceny skomplikowanych złamań, (cienkie warstwy, retrorekonstrukcje i 3D), są w stanie uwidocznić również z wysoką jakością nawet tkanki miękkie, np. więzadła krzyżowe, dla których badaniem z wyboru jest rezonans magnetyczny. Dodatkowo nowoczesne oprogramowanie umożliwia nakładanie na siebie obrazów, z różnych poziomów przekroju kończyny, dla wyliczania kątów, np. antewersji, czy innych, pomocnych dla planowania zabiegów ortopedycznych.


TK miednicy małej -
badanie służy do oceny pęcherza moczowego w procesach nowotworowych, węzłów chłonnych miednicznych, rozległości nacieków nowotworowych narządów rodnych, przed planowanym zabiegiem operacyjnym lub naświetlaniami, oraz dla oceny wznowy przy wątpliwym wyniku USG. Natomiast częstym wskazaniem u mężczyzn jest zbadanie rozległości procesu nowotworowego gruczołu krokowego i ewentualnej ekspansji na narządy sąsiednie, przy wątpliwym USG. Badanie to, analogicznie do TK jamy brzusznej, zawsze wymaga przygotowania pacjenta do badania, oczywiście poza urazami. Polega ono na wypełnieniu pętli jelitowych 1-2% wodnym roztworem jodowego, jonowego środka cieniującego, co pozwala oddzielić wnętrze jelita od jego ściany oraz oddzielić jelito od sąsiadujących struktur. Poza tym pacjent przed badaniem pozostaje na czczo 5-6 godzin. Ilość podanego doustnie płynu zależy od tego, czy badanie to łączymy z tomografią jamy brzusznej, czy wykonujemy je jako odrębne badanie. Pacjenci, którzy poddają się wyłącznie TK miednicy alternatywnie, mogą mieć podany środek cieniujący doodbytniczo.


TK serca -
Kiedy warto rozważyć wykonanie badania serca metodą tomografii komputerowej:

1. Wykluczenie choroby wieńcowej u pacjentów z umiarkowanym i małym ryzykiem jej wystąpienia.
2. U pacjentów u których wykonanie innych testów diagnostycznych nie postawiło jednoznacznego rozpoznania (SPECT, próba wysiłkowa), zwłaszcza gdy dolegliwości u pacjenta są nietypowe.
3. Monitorowanie pacjentów z czynnikami ryzyka choroby wieńcowej (nikotynizm, nadciśnienie tętnicze, otyłość, wiek, podwyższony cholesterol). Szczególną grupą wymagającą kontroli są osoby chorujące na cukrzycę u których choroba wieńcowa może przebiegać bezobjawowo lub z upośledzeniem objawów.
4. Kontrola stanu i drożności pomostów wieńcowych (by-pass).
5. Kwalifikacja do zabiegów kardiochirurgicznych takich jak np.: podejrzenie zwężenia pnia lewej tętnicy wieńcowej, przed wymianą zastawki w celu oceny stanu tętnic wieńcowych.
6. Przed zabiegiem ablacji – dokładna ocena anatomii lewego przedsionka , ujść żył płucnych i spływu żylnego oraz wykluczenie skrzeplin w jamach serca.
7. Osoby które odmawiają wykonania klasycznej koronarografii pomimo wskazań do jej wykonania.
8. Podejrzenie anomalii tętnic wieńcowych (m.in. sportowcy).
9. Dokładna ocena morfologii oraz funkcji serca u pacjentów z obnizeniem frakcji wyrzutowej lewej komory (kardiomiopatie), którzy mają przeciwwskazania do badania serca metodą MR.

Na czym polega przewaga badania TK tętnic wieńcowych nad klasyczną koronarografią?

1. Niska inwazyjność – badanie trwa 5-10 sekund, nie wymaga bezpośredniego wprowadzania cewnika do serca , środek kontrastujący podawany jest jedynie przez wenflon założony do żyły odłokciowej podobnie jak przy każdym innym badaniu metodą TK.
2. Ocena jakości blaszek miażdżycowych czyli ich potencjalnej stabilności i ryzyka pęknięcia, a w konsekwencji zamknięcia światła tętnicy kończącej się zawałem. Koronarografia jest odlewem światła tętnic bez możliwości oceny ich ścian.
3. Określenie anatomii i funkcji mięśnia sercowego w sposób zbliżony do badania echograficznego (echo) po każdym wykonanym badaniu oprócz oceny tętnic wieńcowych jako dodatkowa informacja z badania.
4. Diagnostyka sąsiadujących z sercem stuktur takich jak przełyk, kręgosłup , miąższ płucny, które również mogą dawać dolegliwości zbliżone do choroby wieńcowej.

Jeśli po wykonaniu badania TK serca nadal występują wątpliwości wówczas możliwa jest dalsza nieinwazyjna diagnostyka metodą rezonansu magnetycznego. Ocena żywotności i perfuzji metodą MR może odpowiedzieć czy zwężenie w tętnicy wieńcowej wymaga dalszego postępowania.

Przygotowanie do badania:

1. Badanie nie wymaga szczególnego przygotowania u pacjentów z miarową akcją serca w zakresie 45-70 uderzeń na minutę.
2. U osób z akcją serca powyżej 70 uderzeń na minutę stosujemy dwa rodzaje postępowania:
a. podawany jest dożylnie preparat z grupy beta-blokerów – informacja o przeciwwskazaniach do jego podania powinna się znaleźć na skierowaniu na badanie.
b. Kardiolog zleca przed badaniem właściwą dla danego pacjenta dawkę preparatów doustnych aby w dniu badania akcja serca nie przekraczała 70 uderzeń na minutę
3. Należy wypić 1-2 szklanki wody niegazowanej przed badaniem. Nie ma potrzeby być na czczo (na 2-3 godziny przed badaniem można zjeść lekki posiłek).
4. Zawsze należy przyjąć leki które pacjent zwykle przyjmuje!
5. Każdy pacjent musi mieć aktualny wynik kreatyniny w surowicy krwi (nie starszy niż 1 tydzień).
6. Osoby chorujące na tarczycę muszą dostarczyć aktualny wynik hormonów tarczycowych (nie starszy niż miesiąc) i poinformować o tym personel placówki.

Przeciwwskazania do badania:

1. Pacjenci ze świeżym zawałem serca oraz ostrym zespołem wieńcowym. U tych chorych badaniem zalecanym jest tradycyjna koronarografia.
2. Pozostałe przeciwwskazania są identyczne jak w przypadku każdego innego badania z podaniem jodowego środka kontrastowego: objawowa nadczynność tarczycy, uczulenie na jod, uszkodzenie nerek , ciąża.